Ευρωπαϊκό τραπεζικό δίκαιο

1. Ανάληψη και άσκηση δραστηριότητας πιστωτικών ιδρυμάτων (χορήγηση άδειας και εποπτεία)

Η ανάληψη και η άσκηση δραστηριότητας πιστωτικών ιδρυμάτων στο κοινοτικό δίκαιο  διέπεται από την Οδηγία 2006/48/EK.   Με την εν λόγω Οδηγία κωδικοποιήθηκε σε ενιαίο κείμενο η παλαιότερη Βασική τραπεζική Οδηγία 2000/12/EK (η οποία με τη σειρά της είχε κωδικοποιήσει σε ενιαίο κείμενο παλαιότερες κοινοτικές νομοθετικές πράξεις) και ενσωματώθηκε το νέο πλαίσιο της Βασιλείας για την κεφαλαιακή επάρκεια (Βασιλεία ΙΙ).

Το νομοθετικό πλαίσιο για την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς, τόσο όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης όσο και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον τομέα των πιστωτικών ιδρυμάτων βρίσκεται στον Τίτλο ΙΙΙ της Οδηγίας 2006/48/EK. Επιπλέον, ο τίτλος V της Οδηγίας 2006/48/EK αποτελεί  συνδυαστικά με  την Οδηγία 2006/49/EK  το κοινοτικό δίκαιο για την κεφαλαιακή επάρκεια των πιστωτικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων επενδύσεων.

Οι εξελίξεις  στις χρηματοπιστωτικές αγορές (πράξεις συγκέντρωσης και ενοποίησης στον ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό τομέα) οδήγησαν στη δημιουργία διατομεακών ομίλων οι οποίοι παρέχουν υπηρεσίες σε διάφορους τομείς των χρηματοπιστωτικών αγορών (χρηματοπιστωτικών ομίλων ετερογενών δραστηριοτήτων). Λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις αυτές  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προχώρησαν στην έκδοση της Οδηγίας 2002/87/ΕΚ   σχετικά με τη συμπληρωματική εποπτεία πιστωτικών ιδρυμάτων, ασφαλιστικών επιχειρήσεων και επιχειρήσεων επενδύσεων χρηματοπιστωτικού ομίλου ετερογενών δραστηριοτήτων.  H εποπτεία, που ασκείται στους εν λόγω ομίλους, είναι συμπληρωματική προς την υφιστάμενη εποπτεία των επιχειρήσεων και αφορά την κεφαλαιακή επάρκεια, τη συγκέντρωση κινδύνων, τις συναλλαγές εντός ομίλου καθώς και τους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου και τις διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων των επιχειρήσεων

Στο ελληνικό τραπεζικό δίκαιο  η λειτουργία των  πιστωτικών ιδρυμάτων διέπεται κατά κύριο λόγο από τους νόμους 2076/92 και   1665/1951, ενώ οι κανόνες εποπτείας των τραπεζών αρθρώνονται γύρω από τις εξής πράξεις  του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος
• ΠΔ/ΤΕ 2053/92, ορισμός των ιδίων κεφαλαίων,
• ΠΔ/ΤΕ 2054/92,  συντελεστής φερεγγυότητας,
• ΠΔ/ΤΕ 2246/93, εποπτεία   μεγάλων χρηματοδοτικών ανοιγμάτων,  και
• ΠΔ/ΤΕ 2577/2006, αρχές λειτουργίας των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου των πιστωτικών και χρηματοδοτικών ιδρυμάτων

Επιπλέον με  το νόμο 2396/96 ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η Οδηγία  93/6/ΕΟΚ για την επάρκεια των ιδίων κεφαλαίων των  πιστωτικών ιδρυμάτων  για την κάλυψη των κινδύνων αγοράς του χαρτοφυλακίου συναλλαγών.


 
2. Συστήματα εγγύησης καταθέσεων

Ο θεσμός της εγγύησης των καταθέσεων αποτελεί αναπόσπαστο συμπλήρωμα του συστήματος εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων. Ο θεσμός αποβλέπει στην ενίσχυση της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος και στην προστασία των καταθετών σε περίπτωση αδυναμίας ενός πιστωτικού ιδρύματος  να τους αποδώσει τις  καταθέσεις τους. Με την Οδηγία 94/19/ΕΚ «περί των συστημάτων εγγυήσεως καταθέσεων διαμορφώθηκε το  ελάχιστο περιεχόμενο του θεσμικού πλαισίου, που διέπει την λειτουργία των εθνικών συστημάτων εγγύησης καταθέσεων. 

Στην Ελλάδα ο θεσμός της εγγύησης των καταθέσεων εισήχθη με το νόμο 2324/95, ο οποίος ενσωμάτωσε στην ελληνική νομοθεσία τις διατάξεις της  κοινοτικής Οδηγίας 94/19/ΕΚ". Με το νόμο 2832/2000 πραγματοποιήθηκαν αφενός ορισμένες βελτιώσεις του νομοθετικού πλαισίου που διέπει τη λειτουργία του ελληνικού Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων (ΤΕΚ) και αφετέρου κωδικοποιήθηκαν οι διατάξεις του αρχικού νόμου.

3. Εξυγίανση /εκκαθάριση πιστωτικών ιδρυμάτων

Με την Οδηγία 2001/24/ΕΚ «για την εξυγίανση και την εκκαθάριση των πιστωτικών ιδρυμάτων διαμορφώθηκε το θεσμικό πλαίσιο αναφορικά με τις διαδικασίες που ακολουθούν οι διοικητικές/ δικαστικές αρχές των κρατών μελών της ΕΕ σχετικά με την εξυγίανση και εκκαθάριση πιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται σε άλλα κράτη μέλη μέσω υποκαταστημάτων. Η Οδηγία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο  με το νόμο 3458/2006

4 Νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας

Η πρώτη κοινοτική πράξη αναφορικά με καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος υπήρξε η Οδηγία 91/308/EEC για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Η εν λόγω Οδηγία  απαιτούσε από τα κράτη µέλη να απαγορεύουν τη νοµιµοποίηση εσόδων από  παράνοµες δραστηριότητες και να υποχρεώνουν τον χρηµατοπιστωτικό τοµέα, συµπεριλαµβανοµένων των πιστωτικών ιδρυµάτων και ευρείας κλίµακας άλλων χρηµατοπιστωτικών οργανισµών, να εξακριβώνουν την ταυτότητα των πελατών τους, να τηρούν αρχεία, να θεσπίζουν εσωτερικές διαδικασίες για την πρόληψη της νοµιµοποίησης εσόδων από παράνοµες δραστηριότητες καθώς και να αναφέρουν κάθε ένδειξη νοµιµοποίησης εσόδων από παράνοµες δραστηριότητες στις αρµόδιες αρχές. Η ενσωμάτωση της Οδηγίας 91/308/ΕΟΚ στο εσωτερικό μας δίκαιο έγινε το 1995 με τις διατάξεις των άρθρων 1-9 του νόμου 2331/1995 «για την πρόληψη και καταστολή της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες». 

Τρία χρόνια μετά την υιοθέτηση της δεύτερης Οδηγίας (2001/97/ΕΚ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, η οποία είχε ως κύριο σκοπό τη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 91/308/ΕΟΚ,  εκδόθηκε η  Οδηγία 2005/60/EK για την τροποποίηση των Οδηγιών 91/308/ΕΚ και 2001/97/ΕΚ.

Με την Οδηγία επιδιώκεται η  ομοιόμορφη υιοθέτηση από όλα τα κράτη-μέλη των αναθεωρημένων 40 Συστάσεων της Ομάδας Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF), συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων Ειδικών Συστάσεων για την καταπολέμηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

 

5 Μέσα και συστήματα πληρωμών

Σε αυτή η ενότητα καταγράφονται αφενός μεν οι εξελίξεις εξ απόψεως νομοθετικού πλαισίου στο τομέα παροχής υπηρεσιών πληρωμών (με ειδική αναφορά στη  δημιουργία ενός ενιαίου χώρου πληρωμών σε ευρώ), αφετέρου δε οι εξελίξεις αναφορικά με το πανευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών TARGET.

• Νομοθεσία για διενέργεια πληρωμών

• TARGET 2

 

Σχετικα Έγγραφα:
Οδηγία 2006/48/EK(pdf 1,07Mb)

Οδηγία 2006/49/EK (pdf 397Kb)

Οδηγία 2002/87/ΕK (pdf 284Kb)

Οδηγία 94/19/ΕK (pdf 117Kb)

Οδηγία 2001/24/ΕK (pdf 186Kb)

2001/97/ΕK (pdf 125Kb)

Οδηγία 2005/60/EK (pdf 426Kb)

Επιστροφή